Stent Takılması

Koroner stent takılması, kalbi besleyen atardamarlardaki darlığın kateterle açılması ve açılan bölgeye damarı içeriden destekleyen ince metal bir ağın (stent) yerleştirilmesi işlemidir. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) ve EACTS'nin 2018 revaskülarizasyon kılavuzuna göre koroner darlıkta standart girişimsel tedavi stratejisi yeni nesil ilaç salımlı stent (DES) yerleştirilmesidir. Girişimin gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

İlaç salımlı stent nedir?

Kılavuzun tanımına göre yeni nesil ilaç salımlı stent; biyouyumlu (kalıcı ya da eriyebilen) polimer kaplama, yalnızca sirolimus benzeri etkin maddeler ve telleri 50–100 mikrometre kalınlığındaki ince bir metal iskeletten oluşur. Üzerindeki ilacın amacı, damarın tedavi edilen bölümünde yeniden daralmayı (restenoz) azaltmaktır. Kılavuza göre erken nesil ilaç salımlı stentler, çıplak metal stente kıyasla anjiyografik ve klinik restenozu yaklaşık %50–70 azaltmış, ancak yine çıplak metal stente kıyasla çok geç stent trombozu (stent içinde pıhtı) riskini artırmıştı; yerlerini alan yeni nesil stentlerde subakut ve geç stent trombozu riski çıplak metal stente göre anlamlı olarak daha düşüktür. Kılavuz; klinik tablo, lezyon tipi, planlanan kalp dışı cerrahi, öngörülen ikili antiplatelet tedavi süresi ve eşzamanlı antikoagülan kullanımından bağımsız olarak her girişimde ilaç salımlı stenti çıplak metal stente tercih eder (Sınıf I, Kanıt düzeyi A).

İşlem nasıl yapılır?

Tercih edilen giriş yolu el bileğindeki atardamardır (radiyal arter). ESC'nin 2024 kronik koroner sendrom kılavuzu, koroner anjiyografi endike olduğunda radiyal arter yolunu tercih edilen erişim yolu olarak önerir (Sınıf I, Kanıt A); gerekçe olarak bu yolun ölüm ile kan nakli gerektiren majör kanamada azalma ile ilişkili olmasını belirtir. 2018 ESC/EACTS kılavuzu da aksini gerektiren işlemle ilgili nedenler yoksa radiyal yolu standart yaklaşım olarak önerir (Sınıf I, Kanıt A). Anatomik olarak karmaşık darlıklarda, özellikle sol ana koroner arterde, işleme damar içi ultrason (IVUS) veya optik koherens tomografi (OCT) eşliğinde yön verilmesi önerilir (Sınıf I, Kanıt A). İşlemin ayrıntılı akışı, süresi, hastanede kalış ve günlük hayata dönüş zamanı kişiye göre değişir; bunları hekiminizden öğrenin.

Sonrasında ilaç tedavisi

Stentten sonra iki antiplatelet ilacın birlikte verilmesinin (ikili antiplatelet tedavi) nedeni, stent trombozu ve kalp krizi riskini tek başına aspirine kıyasla azaltmaktır. Süre her hastada aynı değildir; hekiminiz kanama ve pıhtı riskinize göre karar verir.

• Planlı (elektif) girişimde, oral antikoagülan kullanma endikasyonu olmayan kronik koroner sendrom hastalarında ESC 2024 kılavuzunun varsayılan süresi 6 aydır (aspirin + klopidogrel; Sınıf I, Kanıt A).
• Kanama riski yüksek, buna karşılık iskemik riski yüksek olmayan hastalarda girişimden 1–3 ay sonra tek antiplatelet ilaca geçilmesi önerilir (Sınıf I, Kanıt A).
• Akut koroner sendrom (kalp krizi ve benzeri akut tablolar) nedeniyle stent takıldıysa ESC 2023 kılavuzunun varsayılan süresi, kontrendikasyon yoksa ve stent tipinden bağımsız olarak genellikle 12 aydır (aspirin + prasugrel ya da tikagrelor). 2025 ACC/AHA kılavuzu da kanama riski düşük hastalarda taburculuktan sonra en az 12 ay önerir.
• İkili tedavi bittikten sonra tek antiplatelet ilaç (genellikle aspirin; aspirin tolere edilemiyorsa klopidogrel) yaşam boyu sürdürülür (Sınıf I, Kanıt A).

Yeniden daralma (restenoz)

Stent içi restenoz, damar duvarının yaralanmasına yanıt olarak gelişen doku çoğalması (neointimal hiperplazi) ya da stentli bölgede yeni damar sertliği gelişmesi (neoateroskleroz) sonucu oluşur. Çıplak metal stent sonrasına göre çok daha seyrek olmakla birlikte, ilaç salımlı stent sonrasındaki ilk 10 yıl içinde klinik restenoz sıklığı %10'a kadar çıkmakta ve girişim başarısızlığının en sık nedeni olmayı sürdürmektedir. Hakemli bir meta-analizde diyabet, takılan stent sayısı, ön inen (LAD) arter tutulumu ve önceki girişim öyküsü bağımsız risk faktörleri olarak bildirilmiştir. Restenoz geliştiğinde tedavi edilebilir: kılavuz, ilaç salımlı stent içi restenozda ilaç salımlı stenti ilaç kaplı balona tercihen önerir (Sınıf I, Kanıt A).

Ne zaman hekiminize başvurmalısınız?

Antiplatelet ilaçlarınızı kendi başınıza ve zamanından önce bırakmayın; kılavuzlar hastaların bu konuda özellikle uyarılmasını ister. Diş çekimi, endoskopi ya da ameliyat gerekirse ilaçlarınıza ne yapılacağını mutlaka hekiminize sorun. Restenoz çoğunlukla kronik koroner sendrom tablosunda ortaya çıkar; yaklaşık %20'si akut koroner sendrom şeklinde, kalanı belirtisiz seyreder. Bu nedenle göğüs yakınmalarınız yeni başladıysa ya da şiddetlendiyse gecikmeden hekiminize başvurun; yakınmanız olmasa da kontrol randevularınızın sıklığı için hekiminizin önerisine uyun. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.

Kaynaklar

Bu sayfa aşağıdaki kılavuz ve yayınlardan derlenmiştir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hekiminizin önerisinin yerini almaz.

• European Society of Cardiology / EACTS — 2018 ESC/EACTS Guidelines on myocardial revascularization (European Heart Journal 2019;40:87–165), 2018
• European Society of Cardiology / EACTS — 2018 ESC/EACTS Guidelines on myocardial revascularization, Bölüm 16.1 (Stent seçimi), 2018
• European Society of Cardiology / EACTS — 2018 ESC/EACTS Guidelines on myocardial revascularization, 'Recommendations on choice of stent and access site' tablosu, 2018
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes (European Heart Journal 2024;45:3415–3537), 2024; ve 2018 ESC/EACTS revaskülarizasyon kı
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes, revaskülarizasyon öneri tablosu, 2024
• American College of Cardiology / American Heart Association — 2025 ACC/AHA/ACEP/NAEMSP/SCAI Guideline for the Management of Patients With Acute Coronary Syndromes (ACC resmi basın duyurusu),
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes, Bölüm 4.3.1.1.3 ve antitrombotik tedavi öneri tablosu, 2024
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes, antitrombotik tedavi öneri tablosu, 2024
• European Society of Cardiology — 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes (European Heart Journal 2023;44:3720–3826), Bölüm 6.3, 2023
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes, Bölüm 4.3.1.1.3, 2024