Rotablatör

Rotablatör (tıp dilindeki adıyla rotasyonel aterektomi), kalbi besleyen damarlardaki ileri derecede kireçlenmiş (kalsifik) darlıklarda kullanılan bir kateter yöntemidir. Kateterin ucunda, yüzeyi elmas kristalleriyle kaplı, zeytin biçimli küçük bir metal başlık bulunur. Bu başlık yüksek hızda döndürülerek sert kireçli dokuyu toz haline getirir ve damarın stent için hazırlanmasına yardımcı olur.

Nasıl çalışır?

Yöntem "diferansiyel kesme" ilkesine dayanır: dönen başlık, esnekliği olmayan sert kireçli dokuyu aşındırırken komşu elastik (sağlıklı) damar dokusuna zarar vermez. Koparılan parçacıklar kılcal dolaşımdan geçebilecek kadar küçüktür ve karaciğer, akciğer ve dalak tarafından temizlenir.

Kimlerde düşünülür?

Rotablatör her anjiyoplastide kullanılmaz; seçilmiş hastalara yönelik bir yöntemdir. Avrupa uzlaşı belgesine (EuroIntervention 2015) göre Avrupa'da tüm perkütan koroner girişimlerin yalnızca %0,8–3,1'inde uygulanır. ACC/AHA/SCAI 2021 Koroner Revaskülarizasyon Kılavuzu, fibrotik veya ileri derecede kireçlenmiş darlıklarda işlem başarısını artırmak için rotasyonel aterektomi ile plak modifikasyonunun "yararlı olabileceğini" belirtir (Sınıf 2a, kanıt düzeyi B-R). ESC/EACTS 2018 Kılavuzu ise bu yöntemin yoğun kireçlenmede stent öncesi yeterli genişleme için gerekebileceğini, ancak rutin kullanımının net bir klinik yarar göstermediğini aktarır.

İspanya Kardiyoloji Derneği'nin 2023 pozisyon belgesine göre en uygun hedefler, damarı çepeçevre saran (konsantrik) kireçli darlıklar ile balonun geçemediği veya açamadığı lezyonlardır. Aynı belgeye göre damar içi görüntülemede (OCT/IVUS) kireçlenmenin damar çevresinin %50'sini (180 dereceyi) aşması, 5 mm'den uzun veya 0,5 mm'den kalın olması ileri plak modifikasyonu gereğine işaret eder.

İşlem nasıl yapılır?

• ESC/EACTS 2018 Kılavuzu koroner girişimlerde kol atardamarından (radiyal) girişi standart yaklaşım olarak önerir (Sınıf I, kanıt düzeyi A); 2015 Avrupa uzlaşı belgesine göre 6 F kateter 1,75 mm'ye kadar başlık taşıyabildiği için bu yol genellikle uygundur.
• Üreticinin kullanım kılavuzuna (Boston Scientific, 2014) ve 2015 Avrupa uzlaşı belgesine göre başlık çapları 1,25 mm ile 2,50 mm arasında değişir; en sık 1,5 mm kullanılır ve başlık, damar çapının yaklaşık 0,4–0,6 katı olacak şekilde seçilir. Aynı uzlaşı belgesi 135.000–180.000 devir/dakika hız önerir.
• Başlık darlığın hemen öncesine getirilir, yumuşak ileri-geri "gagalama" hareketiyle ilerletilir. Üreticinin kullanım kılavuzu ve Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi'nin 2014 derlemesine göre her geçiş 30 saniyeden kısa tutulur, toplam dönme süresinin 5 dakikayı aşmaması önerilir; işlem direnç olmadan geçilen bir "cilalama" turuyla tamamlanır.

Sonuçlar hakkında ne biliniyor?

PREPARE-CALC randomize çalışmasında (2018, 200 hasta) strateji başarısı rotablatör kolunda %98, modifiye balon kolunda %81 bulunmuş (p=0,0001); diseksiyon, perforasyon ve yavaş akım açısından iki kol arasında anlamlı fark saptanmamıştır. ROTAXUS çalışmasında (2013, 240 hasta) strateji başarısı %92,5'e karşı %83,3 olup (p=0,03), dokuzuncu ayda stent içi geç lümen kaybı rotablatör kolunda daha yüksek bulunmuş (0,44 mm'ye karşı 0,31 mm; p=0,04), ciddi istenmeyen kalp olayları ise iki kolda benzer olmuştur (%24,2'ye karşı %28,3; p=0,46). Shockwave (damar içi litotripsi) ile karşılaştıran ICARE-OFDI çalışmasında (169 hasta) 12. ayda hedef lezyon başarısızlığı rotablatörde %1,2, litotripside %2,4 (p=0,61) ile eşdeğerdi; seçim kireçlenmenin yerleşimine göre değişir.

Olası riskler nelerdir?

2023 pozisyon belgesinde damarda yavaş akım veya akım durması %2,6 oranında bildirilmiştir; Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi'nin 2014 derlemesine göre bu olayların %60'ından fazlası geri dönüşlüdür ve damar içi kalsiyum kanal blokerlerine hızlı yanıt verir. Sağ koroner arter veya baskın sirkumfleks arter işlemlerinde geçici kalp bloğu daha sık görülür; damar perforasyonu, başlığın darlıkta sıkışması ve diseksiyon nadirdir.

Üreticinin kullanım bilgisine göre rotablatör; kılavuz telin geçirilemediği tıkanıklıklarda, safen ven greftlerinde, pıhtı saptanan damarlarda ve anlamlı diseksiyon varlığında kullanılmaz. Korunmasız sol ana koroner hastalığında, ejeksiyon fraksiyonu %30'un altındayken, 25 mm'den uzun ve 45 dereceden fazla açılı darlıklarda riskin daha yüksek olduğu bildirilir.

Ne zaman hekiminize başvurmalısınız?

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, kişiye özel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez. Hangi damarda hangi yöntemin uygun olduğunu, işlemin olası yararını ve risklerini ancak sizi tanıyan ve görüntülemelerinizi değerlendiren hekiminiz belirleyebilir. Yeni ortaya çıkan ya da değişen şikayetleriniz olduğunda kendi hekiminize danışın.

Kaynaklar

Bu sayfa aşağıdaki kılavuz ve yayınlardan derlenmiştir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hekiminizin önerisinin yerini almaz.

• ACI-SEC (İspanya Kardiyoloji Derneği Girişimsel Kardiyoloji Birliği) pozisyon belgesi: Plaque modification techniques to treat calcified coronary lesions, REC: Interventional Cardiology 2023
• Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi, derleme: "Kompleks koroner arter lezyonları ile savaşta etkili bir silah: Rotablator cihazı", Turk Kardiyol Dern Ars 2014;42(3):302-310
• Boston Scientific, Rotablator System Reference Guide (IC-193906-AA, APR2014) — başlık çapları ve 0.25 mm adımla büyütme; EAPCI onaylı European expert consensus on rotational atherectomy, Eur
• Boston Scientific, Rotablator System Reference Guide (IC-193906-AA, 2014); European expert consensus on rotational atherectomy (EAPCI onaylı), EuroIntervention 2015;11(1)
• Boston Scientific, Rotablator System Reference Guide (IC-193906-AA, 2014); Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi 2014;42(3):302-310 (ablasyon ~30 saniye, toplam süre 5 dakikayı geçmemeli)
• 2021 ACC/AHA/SCAI Guideline for Coronary Artery Revascularization, J Am Coll Cardiol / Circulation 2022 (Bölüm 10.5)
• 2018 ESC/EACTS Guidelines on myocardial revascularization, Eur Heart J 2019;40:87-165 (kabul edilmiş tam metin, bölüm 16.1.5); ESC Guidelines Publication Schedule (2028 planlı revaskülarizas
• PREPARE-CALC, Circulation: Cardiovascular Interventions 2018 (Abdel-Wahab ve ark.); sayısal değerler ACI-SEC pozisyon belgesi, REC: Interventional Cardiology 2023;5:46-61 üzerinden doğruland
• ROTAXUS, JACC: Cardiovascular Interventions 2013;6(1):10-19 (Abdel-Wahab ve ark.); sayısal değerler ACI-SEC pozisyon belgesi, REC: Interventional Cardiology 2023;5:46-61 üzerinden doğrulandı
• ACI-SEC pozisyon belgesi, REC: Interventional Cardiology 2023;5:46-61; Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi 2014;42(3):302-310