FFR Uygulaması

FFR (fraksiyonel akım rezervi), koroner anjiyografi sırasında bir kalp atardamarındaki darlığın kan akımını gerçekten kısıtlayıp kısıtlamadığını ölçen yöntemdir. Darlık bulunan atardamardan en yüksek (hiperemik) akım sırasında geçen kan akımının, aynı damarda darlık hiç olmasaydı sağlanabilecek en yüksek akıma oranı olarak tanımlanır. Pratikte darlığın ötesindeki ortalama basıncın (Pd) aort basıncına (Pa) oranı olarak hesaplanır: FFR = Pd/Pa. Tamamen normal bir koroner atardamarda teorik FFR değeri 1.0'dır ve bu değer hastadan hastaya ya da damardan damara değişmez.

Neden yapılır?

Bir darlığın anjiyografi görüntüsünde ne kadar dar göründüğü, kalp kasına giden akımı kısıtladığı anlamına her zaman gelmez. 2024 ESC Kronik Koroner Sendrom Kılavuzu, FFR 0.80 (veya iFR 0.89) ile tanımlanan hemodinamik anlamlılığın görsel çap darlığıyla zayıf korelasyon gösterdiğini belirtir: %50-70 darlıkların yalnızca %35'i hemodinamik olarak anlamlıdır, %71-90 darlıkların %20'si anlamlı değildir ve yalnızca %90'ın üzerindeki darlıklar anlamlılığı yüksek doğrulukla öngörür (%96 doğru sınıflama). Kılavuz, FFR'nin anjiyografiye eklenmesinin büyük çalışmalarda olguların %30-50'sinde tedavi planının yeniden sınıflanmasıyla ilişkili olduğunu bildirir.

Kimlerde ölçüm yapılır?

Ölçüm, "ara derece" darlıklar için düşünülür. 2024 ESC kılavuzu bunu, görsel değerlendirmeyle sol ana koroner dışı damarlarda tipik olarak %40-90, sol ana koroner darlıklarında %40-70 çap darlığı olarak tanımlar. Sol ana koroner dışı ara derece darlıkların revaskülarizasyon öncesi fonksiyonel değerlendirmesi önerilir (Sınıf I, Kanıt Düzeyi A); sol ana koroner ara derece darlıklarında ölçüm düşünülmelidir (Sınıf IIa, Düzey A). Buna karşılık tüm koroner damarların rutin ve sistematik tel ile basınç değerlendirmesi önerilmez (Sınıf III, Düzey A).

Nasıl yapılır?

Ucunda basınç sensörü bulunan 0.014 inç (yaklaşık 0,36 mm) kalınlığında bir kılavuz tel, kılavuz kateter içinden hedef atardamara gönderilir. Darlık geçilmeden önce telin basınç sinyali kılavuz kateterin sinyaline göre kalibre edilir, sonra tel darlığın ötesine ilerletilir. En yüksek akım (maksimal hiperemi) için en sık damar yolundan veya koroner içine adenozin verilir; uzman konsensüs belgesinde damar yolundan sürekli hiperemi için standart doz dakikada 140 µg/kg, koroner içine bolus dozlar 40-200 µg olarak bildirilmiştir ve sağ koroner arter için daha düşük doz önerilir.

Sonuç nasıl değerlendirilir?

2024 ESC kılavuzunda anlamlılık eşiği FFR için ≤0.80, iFR için ≤0.89, anjiyografiden türetilen QFR için ≤0.80'dir. EAPCI/ESC'nin girişimsel kardiyoloji dergisi EuroIntervention'da yayımlanan derlemeye göre FFR 0.75'in altındaki değerler miyokart iskemisiyle neredeyse değişmez biçimde ilişkilidir (genel doğruluk %93); 0.80'in üzerindeki değerler ise iskemi testlerinin negatif olmasıyla ilişkilidir (öngörü doğruluğu %95). Arada kalan 0.75-0.80 aralığı bir belirsizlik bölgesidir; uzman konsensüs belgesi 0.80'in tek ve kesin bir ayırım eşiği olmadığını belirtir. Kılavuz, bu eşiklerin hastanın yakınmalarının dikkatli değerlendirilmesi ve invaziv olmayan stres testi sonuçlarıyla birlikte yorumlanması gerektiğini vurgular.

Sonrasında ne olur?

Eşiğin üzerinde kalan darlıklarda girişim ertelenebilir: 2021 ACC/AHA/SCAI Koroner Revaskülarizasyon Kılavuzu, stabil hastada anjiyografik ara derece darlık ve FFR >0.80 (veya iFR >0.89) varsa PCI yapılmaması gerektiğini söyler (Sınıf 3: Yararsız, Düzey B-R). DEFER çalışmasının 15 yıllık takibinde FFR ≥0.75 olup stent takılmayanlarda miyokart enfarktüsü oranı %2.2, stent takılanlarda %10.0 bulundu; ölüm oranları benzerdi (bu çalışmada kullanılan eşik 0.75'tir). Çok damar hastalığı olan 1005 hastanın alındığı FAME çalışmasında, FFR ile yönlendirilen girişimde bir yıllık ölüm, enfarktüs veya yeniden revaskülarizasyon oranı %13.2, anjiyografiyle yönlendirilen grupta %18.3 idi ve hasta başına stent sayısı 1.9±1.3'e karşı 2.7±1.2 oldu. FAME 2'nin beş yıllık sonuçlarında, FFR ile anlamlı bulunan darlığa girişim yapılanlarda birincil sonlanım %13.9, tek başına ilaç tedavisi alanlarda %27.0 bulundu; fark ağırlıkla acil revaskülarizasyon ihtiyacından kaynaklandı. Anjiyografik olarak başarılı görünen girişimlerden sonra hastaların yaklaşık dörtte birinde rezidüel iskemi saptandığı için, işlem sonunda basınç ölçümü yapılması da düşünülebilir (Sınıf IIa).

Hekiminizle konuşun

FFR sonucu tek başına bir tedavi kararı değildir; yakınmalarınız ve diğer test sonuçlarınızla birlikte değerlendirilir. Ölçümün sizin için uygun olup olmadığını, sonucunuzun ne anlama geldiğini ve bundan sonraki adımları kendi hekiminizle görüşün. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tıbbi tavsiye yerine geçmez.

Kaynaklar

Bu sayfa aşağıdaki kılavuz ve yayınlardan derlenmiştir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hekiminizin önerisinin yerini almaz.

• EuroIntervention (EAPCI/ESC resmi girişimsel kardiyoloji dergisi) — 'Physiological assessment of coronary haemodynamics: fractional flow reserve and beyond' derlemesi
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes, Recommendation Table 12 (Eur Heart J 2024, doi:10.1093/eurheartj/ehae177)
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes, Recommendation Table 11 ve dipnot c
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes, Bölüm 3.3.3.2
• European Society of Cardiology — 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes, Recommendation Table 12 ve Bölüm 3.3.3.2
• American College of Cardiology / American Heart Association / SCAI — 2021 ACC/AHA/SCAI Guideline for Coronary Artery Revascularization (Circulation 2022;145:e18-e114, doi:10.1161/CIR.0000000
• Tonino PA ve ark. — FAME çalışması, New England Journal of Medicine 2009;360:213-224 (doi:10.1056/NEJMoa0807611); sayısal değerler Interventional Cardiology Review derlemesi ve NEJM tablo ve
• Xaplanteris P ve ark. — FAME 2, 'Five-Year Outcomes with PCI Guided by Fractional Flow Reserve', New England Journal of Medicine 2018 (doi:10.1056/NEJMoa1803538)
• Zimmermann FM ve ark. — '15-year follow-up of the DEFER trial', European Heart Journal 2015;36:3182-3188 (doi:10.1093/eurheartj/ehv452)
• EuroIntervention derlemesi (yöntem) + Interventional Cardiology Review — 'Performing and Interpreting Fractional Flow Reserve Measurements in Clinical Practice: An Expert Consensus Document'