Kalp Krizi

Kalp krizi nedir?

Kalp krizi (miyokart enfarktüsü), kalbi besleyen koroner atardamarlardan birinin aniden tıkanması sonucu kalp kasının kansız kalması ve kalp kasında ölü doku oluşmasıdır. Kalp kası ne kadar çabuk yeniden kanlandırılırsa oluşacak hasar o kadar az olur; bu nedenle hızlı ve erken müdahale hayati önem taşır (Türk Kardiyoloji Derneği hasta bilgilendirme kitapçığı, 2015).

Belirtileri nelerdir?

Öncü belirti göğüs bölgesindeki rahatsızlıktır; hastalar bunu ağrı, baskı, sıkışma, ağırlık ya da yanma olarak tanımlayabilir (2023 ESC akut koroner sendrom kılavuzu). Rahatsızlık göğsün ortasında ya da sol tarafında olabilir; kollara, sırta, omuzlara, boyna, çeneye veya üst karın bölgesine yayılabilir.

2023 ESC kılavuzuna göre göğüs ağrısının yerine ortaya çıkabilen, "göğüs ağrısı eşdeğeri" sayılan belirtiler şunlardır:

• Nefes darlığı
• Mide üstü (epigastrik) bölgede ağrı
• Sol ya da sağ kolda veya boyun/çene bölgesinde ağrı

Kalp krizinde bildirilen diğer belirtiler arasında ise şunlar yer alır (NHLBI hasta bilgilendirmesi):

• İstirahatte ya da hafif eforla gelen nefes darlığı
• Nedensiz aşırı terleme
• Bulantı ve kusma
• Baş dönmesi ya da ani sersemlik hissi
• Hızlı veya düzensiz kalp atışı

Kalp krizi hafif belirtilerle, bazen hiç belirti vermeden de ortaya çıkabilir. Belirtiler kadınlarla erkeklerde farklılık gösterebilir; kadınlarda bazen günlerce süren, nedeni açıklanamayan olağandışı yorgunluk daha sık görülür (NHLBI hasta bilgilendirmesi). 2023 ESC kılavuzu göğüs ağrısı için "atipik" tanımının kullanılmamasını, ağrının "kardiyak", "olası kardiyak" ya da "büyük olasılıkla kardiyak dışı" olarak sınıflandırılmasını önerir. Yanlış ya da gecikmiş tanı bazen eksik bir öyküden kaynaklandığı için, yaşadıklarınızı hekiminize ayrıntılı biçimde anlatmanız önemlidir.

Kalp krizinden kuşkulanırsanız ne yapmalısınız?

15 dakikadan uzun süren göğüs ağrısı ve/veya 1 saat içinde yineleyen ağrı, acil tıbbi yardım istemeyi gerektiren bir uyarı işaretidir (2023 ESC kılavuzu). Göğüs bölgesinden başlayıp kollara, omuzlara, boyna, çeneye ya da üst karın bölgesine yayılan sıkıştırıcı, baskı yapıcı tarzda bir ağrı oluştuğunda hemen 112 acil yardım aranmalıdır (Türk Kardiyoloji Derneği, 2015).

• Emin olmasanız bile acil yardım çağırın; belirtilerin geçip geçmeyeceğini görmek için beklemeyin.
• Aile hekimini ya da polikliniği değil, doğrudan acil sağlık hizmetini (112) arayın.
• Hastaneye kendi aracınızla gitmeyin, başkasının sizi arabayla götürmesine de izin vermeyin. Ambulans ekibi hastaneye varılmadan tedaviye başlayabilir ve ambulansla gelen hastalar hastanede sıklıkla daha hızlı tedavi alır (NHLBI).

Hastanede neler yapılır?

İlk tıbbi temasta hemen EKG çekilmesi ve bunun 10 dakika içinde yetkin bir acil sağlık teknisyeni ya da hekim tarafından yorumlanması önerilir. Tedaviye kadar geçen süre belirleyicidir: sistem gecikmesi, primer perkütan girişimle tedavi edilen STEMI hastalarında ölüm riskinin bir öngörücüsüdür (2023 ESC kılavuzu).

EKG'de STEMI denen tipte kalp krizi saptanırsa tercih edilen yeniden kanlandırma stratejisi primer perkütan girişimdir (acil anjiyografi ve gerekirse PKG) ve EKG'ye dayalı tanıdan sonraki 120 dakika içinde yapılmalıdır; bu süre, tanıdan tıkalı damarın kılavuz telle geçilmesine kadar olan mutlak 120 dakikadır. Gecikme benzer olduğunda primer PKG, ölüm, ölümcül olmayan yeniden enfarktüs ve inmeyi azaltmakta pıhtı eritici tedaviden üstündür. Primer girişim zamanında yapılamıyorsa, belirti başlangıcından itibaren 12 saat içinde başvuran hastalarda pıhtı eritici (fibrinolitik) tedavi endikedir; hedef, bu tedaviye tanıdan sonraki 10 dakika içinde başlamaktır ve tedavi, kalp belirteçlerinin (troponin) sonucu beklenerek geciktirilmez. Başka merkeze sevk gereken hastada "kapıdan giriş–kapıdan çıkış" süresinin 30 dakikadan kısa olması önerilir. Belirti başlangıcından 12 saat sonra başvuran hastalarda ise her durumda primer PKG stratejisi pıhtı eritici tedaviye tercih edilir.

Unutmayın

Hızlı davranmak kalpteki hasarı sınırlayabilir ve hayat kurtarır; her dakika önemlidir. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kendi durumunuza ilişkin tanı ve tedavi kararları için hekiminize başvurun.

Kaynaklar

Bu sayfa aşağıdaki kılavuz ve yayınlardan derlenmiştir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hekiminizin önerisinin yerini almaz.

• Türk Kardiyoloji Derneği — 'TKD Bilgilendiriyor… KALPTEN DESTEK: Kalp Krizi ve Perkütan Koroner Girişim Sonrası Hasta Bilgilendirme Kitapçığı', 2015, Bölüm I
• 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes, European Heart Journal 2023;44(38):3720-3826, Bölüm 3.1.1
• Türk Kardiyoloji Derneği — 'KALPTEN DESTEK' Hasta Bilgilendirme Kitapçığı, 2015, Bölüm I
• 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes, European Heart Journal 2023;44(38):3720-3826, Bölüm 4.1.1 ve 4.1.4
• National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH) — 'Heart Attack: Symptoms' hasta bilgilendirme sayfası (NHLBI, erişim 2026)
• 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes, European Heart Journal 2023;44(38):3720-3826, Bölüm 4.1.1 ve 4.1.2
• 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes, European Heart Journal 2023;44(38):3720-3826, Bölüm 3.2
• 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes, European Heart Journal 2023;44(38):3720-3826, Bölüm 5.1 ve 5.2.1
• 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes, European Heart Journal 2023;44(38):3720-3826, Bölüm 5.2.1 ve 5.3.1